Lễ hội Lam Kinh: hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi

Người Thanh Hóa thuộc lòng câu "Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi". Vua Lê Thái Tổ — Lê Lợi — mất ngày 22 tháng Tám năm 1433. Theo lời kể được VnExpress dẫn lại, lúc sinh thời ông vẫn dặn con cháu rằng mình có ngày hôm nay là nhờ Lê Lai, người đã mặc áo bào giả làm chủ tướng để phá vòng vây, cứu nghĩa quân Lam Sơn trong những năm khó nhất. Vì thế các đời vua sau cúng giỗ Lê Lai vào ngày 21, trước ngày giỗ vua một ngày.

Tục ấy không chỉ ở Lam Kinh. Ở nhiều làng Thanh Hóa, nhà nào có giỗ vào hai ngày này thường làm theo đúng thứ tự: giỗ công thần trước, giỗ vua sau. Lễ hội Lam Kinh hôm nay là phần lớn nhất, công khai nhất của một nếp nhớ đã có từ thời Lê sơ.

Bối cảnh cuộc khởi nghĩa 1418–1427, việc Lê Lợi lên ngôi năm 1428, cấu trúc kinh thành và khu lăng mộ các vua Lê được viết ở trang Lam Kinh. Ở đây chỉ nhắc ba mốc mà mỗi năm lễ hội lại tính tuổi: khởi nghĩa Lam Sơn (1418), vua đăng quang (1428) và vua mất (1433).

Năm 2025, lễ hội diễn ra 12–14/10 dương lịch (21–23 tháng Tám âm lịch). Như vậy khung ba ngày được giữ, còn ngày dương lịch trôi theo năm. Nếu định đi năm 2027, nên xem thông báo của Ban quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm — đơn vị đang quản lý Lam Kinh — vào khoảng tháng 8.

• Lễ rước và tế thường làm buổi sáng ngày chính. Muốn đứng gần sân Rồng, đến trước giờ khai lễ ít nhất một tiếng.
• Khu di tích rộng, lối từ cổng vào sân Rồng và lên khu lăng mộ phải đi bộ; mang nước, đội nón, đi giày đế bằng.
• Không leo lên thềm rồng đá, lưng rùa đội bia hay bia Vĩnh Lăng để chụp ảnh.
• Đầu tháng Mười ở Thanh Hóa còn nắng, có năm mưa rào buổi chiều; áo mưa mỏng hữu ích hơn ô khi đứng trong đám đông.

Không hợp với ai

Người muốn ngắm kiến trúc yên tĩnh, đọc bia và đi chậm quanh khu lăng mộ sẽ thấy ba ngày lễ quá đông. Nên đến một ngày thường, rồi quay lại xem lễ nếu muốn. Người đi xe lăn cần biết nền điện và các lăng nằm trên dốc thoải, nhiều đoạn có bậc.