Văn hóa – lịch sử xứ Thanh
Lễ hội · Miền núi
Pồồn Pôông: múa hát quanh cây bông
Giữa sân nhà sàn dựng một cây tre cao chừng ba mét, cắm đầy hoa gỗ nhuộm xanh, đỏ, tím, vàng, treo hình con thú, cái cày, cái cuốc nhỏ xíu. Quanh cây ấy, người Mường ở Ngọc Lặc hát, múa, diễn lại việc cày bừa, bắt cá, dệt vải. Đó là Pồồn Pôông — tên gọi có nhiều cách viết: Pôồn Pôông, Pồn Pông.
- cây bông giữa sân
- ~3 m
- Quyết định 4036/QĐ-BVHTTDL
- 2016
- tích trò theo Đại Đoàn Kết
- 42
"Chơi hoa": tên gọi nói gì
Trong tiếng Mường, "pồồn" là chơi, vờn, nhảy múa; "pôông" là bông, là hoa. Ghép lại, Pồồn Pôông là múa hát quanh cây hoa. Cái tên nói đúng hình thức: mọi trò đều diễn ra quanh cây bông dựng giữa sân, và cây bông là thứ người xem nhớ nhất.
Cây bông làm bằng tre, cao khoảng ba mét. Hoa gỗ được nhuộm bốn màu xanh, đỏ, tím, vàng; xen giữa là hình chim, thú, nông cụ và những đồ vật người làm ra. Theo Thanh tra và Đại Đoàn Kết, cây bông là hình ảnh thu nhỏ của một vũ trụ đủ đầy: có mùa màng, có muông thú, có công sức con người.
Nguồn: Đại Đoàn Kết — Lễ hội Pôồn Pôông của người Mường; Dân Việt — nghệ nhân Tắng giữ hồn Pôồn Pôông (9/1/2019); Thanh tra — ngày xuân vui hội Pồn Pôông (30/1/2025) · đối chiếu ngày .
Ông Ậu Máy và phần lễ
Người chủ trì là ông Ậu Máy — thầy mo, người thuộc lời cúng và biết trình tự các trò. Đại Đoàn Kết gọi các ông Ậu Máy là "bảo tàng sống" của văn hóa Mường. Phần lễ mở đầu bằng việc Ậu Máy báo mùa màng của năm, tạ ơn trời đất và các đấng siêu nhiên; sau đó mới đến phần hội với trò diễn, chiêng trống, rượu cần và món ăn của bản.
Vai của Ậu Máy khiến Pồồn Pôông khác một buổi văn nghệ: các trò được diễn theo thứ tự có nghĩa, mở đầu và kết thúc bằng lời cúng, người xem trong bản vừa là khán giả vừa là người dự lễ.
Nguồn: Đại Đoàn Kết — Lễ hội Pôồn Pôông của người Mường; Thanh tra — ngày xuân vui hội Pồn Pôông (30/1/2025) · đối chiếu ngày .
Các trò: diễn lại một năm lao động
Đại Đoàn Kết ghi Pồồn Pôông có tới 42 tích trò, mô phỏng việc chia đất, chia nước, làm nhà, làm ruộng. VietnamPlus kể những khúc quen như đi cày, đi bừa, đi bắt cá, trồng bông, dệt vải, nhưng không đưa ra tổng số. Con số 42 vì thế nên hiểu là toàn bộ vốn trò được ghi nhận; một buổi diễn thường chỉ chọn một phần.
Chia đất, chia nước
Mở đầu bằng việc phân ruộng, dẫn nước — trật tự của một bản Mường trồng lúa nước.
Cày, bừa, cấy
Người diễn làm động tác của người và trâu, có khi đội lốt con vật cho người xem cười.
Bắt cá, săn bắn
Những trò ồn ào nhất, nhiều người cùng diễn, chiêng trống dồn nhịp.
Trồng bông, dệt vải
Phần của phụ nữ, hát chậm, gắn với khung cửi và tấm váy Mường.
Xen giữa là hát đối nam nữ. Theo Dân Việt, yếu tố giao duyên trai gái là một phần của lễ, bên cạnh lời cầu phúc cho bản làng. Cùng vùng Ngọc Lặc còn có hát Xường giao duyên — hát đối ứng tác ngay tại chỗ giữa các bản vào dịp Tết — được công nhận di sản quốc gia năm 2019 ở các xã Cao Ngọc, Thạch Lập, Minh Sơn cũ.
Nguồn: Đại Đoàn Kết — Lễ hội Pôồn Pôông của người Mường; VietnamPlus — người giữ lửa Pồn Pông xứ Mường (9/3/2017); Dân Việt — nghệ nhân Tắng giữ hồn Pôồn Pôông (9/1/2019); VietNamNet — hát Xường giao duyên là di sản quốc gia (25/2/2019) · đối chiếu ngày .
Diễn vào mùa nào
Các nguồn không thống nhất, và có lẽ chính vì tục mỗi nơi mỗi khác:
- Đại Đoàn Kết: rằm tháng Giêng, tháng Ba và tháng Bảy âm lịch, từ tối tới sáng hoặc kéo dài hai, ba ngày.
- Dân Việt: tháng Ba âm lịch, khi hoa bông nở.
- VietnamPlus: thường vào mùa xuân, kéo dài khoảng hai ngày.
- Báo Thanh Hóa và Thanh tra (1/2025): mùa xuân, dịp đầu năm.
Điểm chung là mùa xuân. Vì không có lịch cố định cấp tỉnh, cách chắc nhất là hỏi ủy ban xã hoặc câu lạc bộ ở bản trước khi đi.
Nguồn: Đại Đoàn Kết — Lễ hội Pôồn Pôông của người Mường; Dân Việt — nghệ nhân Tắng giữ hồn Pôồn Pôông (9/1/2019); VietnamPlus — người giữ lửa Pồn Pông xứ Mường (9/3/2017); Báo Thanh Hóa — Vui hội Pồn Pôông (30/1/2025); Thanh tra — ngày xuân vui hội Pồn Pôông (30/1/2025) · đối chiếu ngày .
Di sản quốc gia: năm 2016 hay 2017
Danh mục của Cục Di sản văn hóa ghi "Trò diễn Pôồn Pôông của người Mường", loại nghệ thuật trình diễn dân gian, theo Quyết định 4036/QĐ-BVHTTDL ngày 21/11/2016; Báo Thanh Hóa đưa tin ngày 29/11/2016. Một số bài báo sau này (Dân Việt, Đại Đoàn Kết) ghi năm 2017 — nhiều khả năng là năm trao bằng. Chúng tôi dùng ngày của quyết định.
Người được nhắc nhiều nhất trong việc giữ trò là bà Phạm Thị Tắng ở xã Cao Ngọc, được phong Nghệ nhân ưu tú năm 2016. Năm 2019, khi đã ngoài bảy mươi, bà vẫn dạy hát, dạy múa cho lớp trẻ trong xã.
Nguồn: Cục Di sản văn hóa — Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; Báo Thanh Hóa — Pôồn Pôông được công nhận di sản quốc gia (29/11/2016); Dân Việt — nghệ nhân Tắng giữ hồn Pôồn Pôông (9/1/2019); VietnamPlus — người giữ lửa Pồn Pông xứ Mường (9/3/2017) · đối chiếu ngày .
Xem Pồồn Pôông ở đâu bây giờ
Nơi gắn nhất với trò là xã Cao Ngọc cũ ở vùng Ngọc Lặc; từ 1/7/2025, Cao Ngọc cùng Minh Sơn, Minh Tiến và Lam Sơn (Ngọc Lặc) nhập thành xã Minh Sơn. Thanh tra ghi lễ còn có ở các vùng Mường Cẩm Thủy, Thạch Thành, Bá Thước. Đầu năm 2025, Báo Thanh Hóa đưa tin hội Pồồn Pôông ở Cao Ngọc với nghệ nhân dân gian, chiêng và trống.
Nếu không kịp mùa xuân, dịp dễ xem nhất là các sự kiện của tỉnh: tháng 10/2026, Pồồn Pôông có trong Liên hoan văn nghệ dân gian kèm lễ hội Lam Kinh. Diễn trên sân khấu thì gọn hơn và không có phần lễ của Ậu Máy — đáng xem, nhưng là một phiên bản khác.
- Đến bản thì chào người lớn tuổi và chủ nhà có sân diễn trước; nếu được mời rượu cần, nhận một chút là đủ lễ.
- Không chạm vào cây bông, không bẻ hoa gỗ làm kỷ niệm khi lễ chưa kết thúc — cây bông là vật thiêng của buổi lễ.
- Đứng ngoài vòng diễn, nhất là trong các trò săn bắt đông người; hỏi trước khi chụp ông Ậu Máy lúc đang cúng.
Không hợp với ai
Người cần lịch chắc chắn trước nhiều tháng, hoặc muốn xem đủ các trò trong một buổi. Pồồn Pôông ở bản là lễ của cộng đồng: có năm làm lớn, có năm không làm.
Nguồn: Tuổi Trẻ — tên gọi, trụ sở 166 xã, phường tỉnh Thanh Hóa từ 1/7/2025 (25/6/2025); Thanh tra — ngày xuân vui hội Pồn Pôông (30/1/2025); Báo Thanh Hóa — Vui hội Pồn Pôông (30/1/2025); Nhân Dân — miễn vé tham quan dịp Lễ hội Lam Kinh 2026 (14/9/2026) · đối chiếu ngày .
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi bạn đọc hay gửi
Pồồn Pôông nghĩa là gì?
Tiếng Mường, "pồồn" là chơi, múa; "pôông" là bông, hoa. Pồồn Pôông là múa hát quanh cây hoa dựng giữa sân.
Pồồn Pôông được công nhận di sản quốc gia năm nào?
Theo Quyết định 4036/QĐ-BVHTTDL ngày 21/11/2016. Một số bài báo ghi năm 2017, có thể là năm trao bằng.
Có thể xem Pồồn Pôông quanh năm không?
Không. Trò diễn chủ yếu vào mùa xuân ở các bản Mường; ngoài mùa, thỉnh thoảng có trong sự kiện văn hóa của tỉnh như Liên hoan văn nghệ dân gian dịp lễ hội Lam Kinh 2026.
Liên quan
Xem tiếp
Lễ hội · Xứ Thanh
Lễ hội
Lễ hội miền núi, lễ hội lịch sử, lễ hội làng biển: ngày âm, dương lịch 2026–2027 và cấp công nhận.
Xem hanh trinh
Dân ca · Diễn xướng
Dân ca, diễn xướng
Hò sông Mã, ngũ trò Viên Khê, múa đèn, ca trù, Mo Mường, hát Xường: loại hình, nơi giữ và cấp công nhận.
Xem hanh trinh
Lễ hội · Diễn xướng
Trò Xuân Phả
Truyền thuyết, năm trò, mặt nạ, lịch lễ 2026 và di sản quốc gia năm 2016.
Xem hanh trinh
Lễ hội · Lịch sử
Lễ hội Lam Kinh
Nguồn gốc hai ngày giỗ, trình tự nghi lễ, lịch 2026–2027 và cách dự lễ ở Lam Kinh.
Xem hanh trinh
Ẩm thực · Câu chuyện
Ẩm thực
Câu chuyện nguồn gốc, làng và mùa của các món ăn xứ Thanh.
Xem hanh trinh
Bat dau
Hỏi dulichxuthanh.com về di tích, lễ hội xứ Thanh
Hỏi về di tích, lễ hội, làng nghề xứ Thanh, báo thông tin đã cũ hoặc góp tư liệu. dulichxuthanh.com không bán tour và không chuyển thông tin của bạn cho ai.